روز قيامت برقرار است و رافع اشتباه . مفسر المنار نيز قرآن را كتاب هدايت و نور مىداند تا بشر را به سعادت دنيا و آخرت رهنمون گردد ، نه كتاب قوانين دنيوى ، يا كتاب پزشكى براى مداواى جسم ، يا كتاب تاريخ بشر براى بيان وقايع ، و نه كتابى براى تعليم راه‌هاى كسب درآمد ؛ چه اين همه را خداوند در توان خود بشر قرار داده و نيازى به وحى ندارد . « 1 » از نظر سيد قطب هم قرآن كتاب علم نيست ، همان گونه كه كتاب حكومت و اقتصاد و فقه هم نيست ؛ قرآن كتاب حركت و منشور زندگى و سازندگى است . « 2 » علامه نيز در الميزان تصريح مىكند كه : . . . قرآن كريم كتاب هدايت براى عموم مردم است و جز اين كارى و شأنى ندارد . . . « 3 » و در جاى ديگر مىگويد : قرآن به عنوان يك كتاب تاريخ نازل نشده كه تواريخ مردم را از نيك و بد براى ما باز گويد ، بلكه قرآن كتاب هدايت است و موجبات سعادت و حق صريح را براى مردم تشريح و بيان مىكند تا بدان عمل كنند . . . « 4 » در همين زمان ، تعارض داستان‌هاى كتاب مقدس مسيحيان با علم و تاريخ ، گروهى از انديشمندان مسيحى را بر آن داشته بود تا براى رفع اين ناهمخوانى ، با تأكيد بر جنبهء هدايتگر بودن آن ، واقعى بودن داستان‌ها را ضرورى ندانند . « 5 » با تعرض مستشرقان به داستان‌هاى قرآن ، برخى از نويسندگان مسلمان نيز به اين فكر افتادند تا راه حل متكلمان مسيحى را دنبال كنند . شايد گوياترين شاهد اين مدعا ، كتاب الفن القصى للقرآن الكريم ، نوشتهء احمد خلف اللّه باشد . نه تنها شباهت كامل موضع او در اين مقام به راه حل متكلمان مسيحى ، از تأثيرپذيرى او حكايت مىكند ، بلكه تدريس

--> ( 1 ) . رشيد رضا ، التفسير للقرآن الحكيم ، ج 1 ، ص 4 ، 17 و 19 . ( 2 ) . سيد قطب ، فى ظلال القرآن ، ج 3 ، ص 1399 ؛ ج 4 ، ص 2376 . ( 3 ) . محمد حسين طباطبائى ، الميزان فى تفسير القرآن ، ترجمهء محمد باقر موسوى همدانى ، ج 24 ، ص 235 . در فصل بعد ، اين ديدگاه‌هاى مفسران را به تفصيل مطرح مىكنيم . ( 4 ) . همو ، ج 20 ، ص 78 ؛ و نيز ر . ك : ج 4 ، ص 123 . ( 5 ) . براى اطلاع از ديدگاه‌هاى كلامى مسيحيان دربارهء اين موضوع ، ر . ك : ايان باربور ، علم و دين ، ترجمهء بهاء الدين خرمشاهى ، ص 286 .